شاهۆ
ڕاگەیاندنی ئەنجامی تاقیکردنەوەکانی زانکۆ و وەرگیرانی خوێندکارانی کورد لە ناوەندە باڵاکان‌دا، تەنیا ڕووداوێکی ئاساییی ئەکادیمی نییە کە تێی‌دا تەنیا بڕوانامەیەک بخزێتە نێو جانتای گەنجێکەوە؛ بەڵکوو ئەمە ساتەوەختێکی مێژوویییە بۆ تێپەڕاندنی قۆناغێک و چوونە نێو پانتایییەکی نوێی خەباتەوە. لە دۆخێکی نائاساییی نەتەوەیەک‌دا کە لەژێر سایەی داگیرکاری و سیستەمێکی سیاسیی ناوەندگەرادایە، زانکۆ تەنیا شوێنێک بۆ فێربوونی پیشەیەک نییە، بەڵکوو دەبێتە گۆڕەپانی پێکدادانی فیکری و سیاسی. لەم چوارچێوەیەدا، خوێندکاری کورد پێش ئەوەی تەنیا فێرخوازێک بێت، نوێنەری زیندووی دۆزێکی ڕەوایە کە لەنێو جەرگەی سیستەمێکی سەرکوتکەردا دەژیت.
ئەو سیستەمە پەروەردەیەی کە کۆماری ئیسلامی ئاراستەی دەکات، تەنیا سیستەمێکی فێرکاری نییە، بەڵکوو میکانیزمێکی گەورە بۆ ئەندازیاریی کۆمەڵایەتی و ئاسیملەکردنە. ئەم سیستەمە لەسەر بنەمای “ئینکارکردنی ئەویتر”، سڕینەوەی جیاوازییە نەتەوەیی و فەرهەنگییەکان و سەپاندنی نەریتێکی توندوتیژیی دەروونی و فیکری دامەزراوە.
لێرەدا، تێڕوانینی تیۆریسیەنانی خەباتی مەدەنی و بەرخۆدانی سیستەماتیک – وەک ئەوەی لە فەلسەفەی بەرخۆدانی گریمی یان فیکریی فرانکلینی و هزرڤانانی بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان‌دا دەبینرێت – دەری‌دەخات کە زانکۆکان یەکەمین سەنگەری پێکدادانی نێوان دوو پارادایمن: پارادایمی دەسەڵات کە دەیهەوێ تاک فێر و قاڵب بکات و پارادایمی ئازادیخوازانە کە خوێندکار لە ڕێگەی بڕوابەخۆبوونەوە و بە “پلۆرالیزم”، “تولێرانس” و “سێکۆلاریزم”ـەوە دەیچەسپێنێت. زانکۆ دەبێتە ئەو لانکەی کە تێی‌دا خوێندکار فێر دەبێت چۆن چەمکە تاکڕەو و پەروەردە سڕکەرەکان ڕەت بکاتەوە و لە بری ئەوە، زەمینە بۆ دیموکراسییەکی ڕیشەیی لە کۆمەڵگەدا خۆش بکات.
لەو پانتایییەدا کە دەسەڵات هەموو هەوڵێکی خۆی بۆ تواندنەوەی شوناسی کوردی دەخاتە گەڕ، خوێندکار دەبێتە “سەفیری نەتەوەیی و زمانی”. بوونی خوێندکاری کورد لەنێو پۆل و بەشە جیاوازەکان‌دا، بەرگرییەکی ڕۆژانە لە زمان و مێژووە.
زیاتر لەوەش، لە ئاستی پێوەندی لەگەڵ خوێندکارانی نەتەوەکانی دیکەدا، خوێندکاری کورد ئەرکی “دیپلۆماتکاری پێنووس” دەگێڕێت. لێرەدا دەتوانین پشت بە تێڕوانینی هزرڤانانی بواری وتار (Discourse Theory) ببەستین؛ کە پێیان وایە براوەی کایە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکان ئەو لایەنەیە کە دەتوانێت دیسکۆرسێکی بەهێز و لۆژیکی دابڕێژێت. کاتێک خوێندکاری کورد بە لۆژیک، زانست و پێنووس بەرگری لە مافەکانی دەکات، لە ڕاستی‌دا دەستدرێژیی فیکریی سیستەم پووچەڵ دەکاتەوە و مافە سەرکوت‌کراوەکانی گەلەکەی بۆ نێو قووڵاییی کۆمەڵگەی ئەکادیمی دەگوازێتەوە.
خەباتی مەدەنیی مۆدێرن پشت بە تەنیایی و داخراوی نابەستێت، بەڵکوو لە ڕێگەی “بەڕێکخستن‌سازی” و دروست‌کردنی پرد لەگەڵ ناوەندە دەرەکییەکان کار دەکات. وەک چۆن تیۆریسیەنانی بزووتنەوە کۆمەڵایەتییە نوێیەکان (New Social Movements) دەری‌دەخەن، کێشە ناوچەیییەکان کاتێک سەرکەوتوو دەبن کە بتوانن زمانێکی هاوبەش لەگەڵ پرسە جیهانییەکان بدۆزنەوە. خوێندکار دەبێت لە ڕێگەی دیالۆگی زانستی و بەکارهێنانی ئامرازەکانی سەردەمەوە، کێشەی نەتەوەییی کوردستان لە چوارچێوەی لۆکاڵی و نێوخۆیی دەرباز بکات و بیكاتە بەشێک لەو دیسکۆرسە گشتگیرەی کە دژی ستەمکاری و ئایدۆلۆژیای سڕینەوە دەجەنگێت.
یەکێک لە خاڵە هەرە لاوازەکان لە مێژووی خەباتی پەراوێزەکان‌دا ، دابڕانی چین و توێژەکان لە یەکدی بووە. بزووتنەوەی خوێندکاری کاتێک دەبێتە هێزێکی کاریگەر، کە خۆی لە قۆزاخەی “توێژێکی چینی نێوەڕاست یان ئەکادیمیی دەستەبژێر” دەرباز بکات و دەست بخاتە نێو دەستی بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکانی ترەوە.
بزووتنەوەی کرێکاری: لە ڕێگەی گەیاندنی دەنگی مافخوراوی کرێکاران و بەستنەوەی کێشەی چینایەتی بە کێشەی نەتەوەیییەوە.
بزووتنەوەی ژنان: لە ڕێگای بەرەنگاربوونەوەی پیاوسالاری و ستەمی ڕەگەزی کە بەشێکی دانەبڕاوە لەو ستەمە گشتگیرەی سیستەم بەسەر کۆمەڵگەدا دەیسەپێنێت.
ئەم بەستنەوەیە، بزووتنەوەی خوێندکاری لە گرووپێکی کاتییەوە بۆ بزووتنەوەیەکی جەماوەری و هەمیشەیی دەگۆڕێت، کە دەتوانێت کۆمەڵگە لە بنەڕەت‌دا بگۆڕێت.
سەرکەوتنی خوێندکاری کورد لە چوونە ژوورەوە بۆ زانکۆ، سەرەتای قۆناغێکی تری بەرخۆدانە. زانکۆ بۆ ئێمە تەنیا سەنگەری خوێندن نییە، بەڵکوو تاقیگەی دروست‌کردنی ئاگایی، توندوتۆڵ‌کردنی شوناس و نەچوونە ژێرباری فەرهەنگی سڕینەوەیە. ئەگەر خوێندکاران بە هۆشیارییەوە ڕۆڵی خۆیان وەکوو سەفیر، دیپلۆماتکار و پردێکی پێوەندی لە نێوان بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان‌دا بگێڕن، ئەوا زانکۆکانی کوردستان و ئێران دەگۆڕێن بۆ لانکەیەک کە تێی‌دا پایەکانی دەسەڵاتی ستەمکار لەرزۆک دەبن و دێموکراسی و ئازادی لە قووڵاییی جڤاک‌دا ڕەگ دادەکوتێت.